ฟ้ายังไม่สาง ข้าวก็ถูกวางไว้บนพื้นวัดแล้ว

ฟ้ายังมืดอยู่ อากาศมีความเย็นของน้ำค้างและความชื้นของดิน นอกวัดมีคนนั่งยอง ๆ บนพื้นแล้ว วางห่อข้าวและกับข้าวที่ห่อด้วยใบตองเป็นห่อเล็ก ๆ อย่างระมัดระวัง ตามมุมกำแพง ใต้ต้นไม้ ริมขั้นบันไดหิน ใบตองชุ่มน้ำค้างจนเป็นมัน ไม่มีใครพูด มีเพียงเสียงตะกร้าไม้ไผ่กระทบกันเบา ๆ เสียงใบตองคลี่ออก และเสียงไก่ขันหนึ่งสองครั้งแต่ไกล ยืนอยู่ข้าง ๆ มองอาหารเหล่านี้ถูกวางลงบนพื้นทีละห่อ เป็นเส้นเงียบ ๆ ในแสงราง จู่ ๆ ก็เข้าใจ มันไม่ใช่อาหารสำหรับคนเป็น

บุญข้าวประดับดินคือวิธีที่ชาวอีสานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยอุทิศบุญให้ผู้ล่วงลับ ตรงกับวันแรม สิบสี่ค่ำ เดือนเก้า ราวหนึ่งเดือนหลังเข้าพรรษา ตำนานว่าวันนี้ประตูนรกเปิด ญาติที่จากไป เปรต และดวงวิญญาณเร่ร่อนที่ไม่มีใครเซ่นไหว้ จะกลับมายังโลก ผู้คนจึงวางห่ออาหารเล็ก ๆ บนพื้นและใต้ต้นไม้ก่อนรุ่งสาง ให้ทุกดวงได้รับส่วนแบ่ง เทศกาลนี้ใส่ใจเป็นพิเศษกับ ผู้ที่ไม่มีใครจดจำ เครื่องเซ่นไม่ต้องหรูหรา สิ่งสำคัญคือการ ยังจดจำ นั่นเอง

หญิงชราคนหนึ่งนั่งยอง ๆ ใต้ต้นไม้ จัดอยู่นาน ท่าทางเชื่องช้า ราวกับกลัวจะปลุกใครตื่น วางห่อสุดท้ายแล้ว พนมมือพึมพำสองสามคำ ฟังไม่ออก แต่รู้ชัดว่าพูดให้ใครบางคนที่ไม่ได้อยู่ที่นี่ฟัง เธอวางจำนวนห่อมากกว่าใคร บางทีคนในบ้านจากไปหลายคน บางทีเธอแค่คิดว่า วางเพิ่มอีกสองสามห่อ ให้กับผู้ที่ไม่มีใครจดจำจริง ๆ

ฟ้าค่อย ๆ สว่าง พระออกจากวัดมาสวด เสียงต่ำท่วมทั้งวัด กลบเสียงตะกร้าและใบตอง แสงรุ่งสาดลงบนห่อใบตองเรียงเป็นแถว น้ำค้างยังไม่แห้ง ทั้งวัดราวกับเพิ่งถูกเช็ดเบา ๆ มาหนึ่งรอบ ไม่มีใครร้องไห้ ไม่มีใครหัวเราะ ทุกคนเพียงยืนเงียบ ๆ รอให้อาหารมื้อรุ่งสางนี้ถูกรับไป

ในใบตองมีข้าวเหนียว ปลาย่าง และขนมหวานนิดหน่อย กลิ่นจาง ปนเข้าไปในหมอกเช้า แทบจะดมไม่ออก หมาผอมตัวหนึ่งเดินวนช้า ๆ ในหมู่เครื่องเซ่น ไม่มีใครไล่มัน ในรุ่งสางนี้ แม้แต่มันก็เหมือนเป็นแขกที่ถูกอนุญาตเงียบ ๆ ให้มารับส่วนแบ่งหนึ่ง

ไม่ได้นำเครื่องเซ่นมา เพียงยืนดู แต่ยืนไปยืนมา ก็นึกถึงคนในชีวิตที่ไม่มีวันได้พบอีก แล้วจู่ ๆ ก็เข้าใจความอ่อนโยนในการกระทำนี้ มันไม่เอะอะ ไม่เรียกร้องให้ใครโศกเศร้า เพียงปีละครั้งด้วยอาหารมื้อรุ่งสาง พูดเบา ๆ ว่า ฉันยังจำเธอได้ ผมคิดว่าถ้าคุณได้ยืนในรุ่งสางแบบนี้สักครั้ง สิ่งที่ลอยขึ้นมาในใจ ก็คงเป็นใบหน้าใดใบหน้าหนึ่ง ที่ไม่ได้เห็นมานาน