เทศกาลร่มบ่อสร้าง

ยังไม่ทันเข้าบ่อสร้าง สิ่งที่เห็นก่อนคือร่ม ทั้งถนนแขวนร่มเต็มตั้งแต่ต้นจนจบ สีแดง สีน้ำเงิน วาดเต็มไปด้วยดอกไม้และนก สีสันสดจนเกือบไม่จริงใต้แดดเชียงใหม่ในเดือนมกราคม อากาศแห้งและอุ่น พากลิ่นกระดาษสาและสีจาง ๆ

บ่อสร้างคือหมู่บ้านทำร่มแถบสันกำแพง (San Kamphaeng) ในเชียงใหม่ การทำร่มที่นี่มีมากว่าสองร้อยปี เทศกาลร่มเดือนมกราคมทุกปี ทั้งหมู่บ้านเอางานฝีมือนี้มากางบนถนน แต่ไม่ใช่เพื่อโชว์ พวกเขาทำกันทุกวันอยู่แล้ว เพียงไม่กี่วันนี้บังเอิญแขวนออกมาหมด ให้คนที่ผ่านไปได้เห็น นี่คือสิ่งที่ซึ้งใจที่สุดของมัน สิ่งที่คุณเห็นไม่ใช่ฉาก แต่เป็นชีวิตประจำวันจริง ๆ ของหมู่บ้าน

เทศกาลร่มจัดที่หมู่บ้านบ่อสร้างทุกเดือนมกราคม วันที่แน่นอนต่างกันในแต่ละปี ทางท้องถิ่นเป็นผู้ประกาศ ดังนั้นหากอยากไปให้ทัน ขอให้ยึดตามประกาศของทางการ และยืนยันช่วงเวลาจัดงานของปีนั้นอีกครั้งก่อนออกเดินทาง

จากความรู้สึกเมื่อไปถึงจริง กลางวันคือช่วงที่ดีที่สุด แสงกลางวันเห็นสีร่มชัดที่สุด แดดส่องเฉียงลงบนหน้าร่ม สีที่เพิ่งลงสดใส ยังไม่แห้ง ความอิ่มของสีแบบนั้นเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นในตอนเย็นหรือใต้แสงไฟ

สถานที่อยู่ที่หมู่บ้านบ่อสร้างแถบสันกำแพง (San Kamphaeng) ทางตะวันออกของเขตเมืองเชียงใหม่ นี่คือหมู่บ้านที่ขึ้นชื่อเรื่องการทำร่ม หัวใจของเทศกาลทั้งหมดคือถนนสายหลักในหมู่บ้านที่แขวนร่มเต็มไปหมด

ที่นี่ไม่ได้อยู่ในเมืองเก่าเชียงใหม่ แต่เป็นชุมชนงานฝีมือนอกเมือง คุณจึงต้องใช้เวลาเดินทางสักหน่อย แต่ก็เพราะอย่างนี้เอง ที่นี่จึงรักษาบรรยากาศที่เงียบกว่าและใกล้ชีวิตจริงมากกว่าในเมือง

บ่อสร้างอยู่ทางตะวันออกของเขตเมืองเชียงใหม่ ไปด้วยรถเช่าเหมาหรือเรียกรถได้ ใช้เวลาราวครึ่งชั่วโมง

สำหรับคนส่วนใหญ่ วิธีที่สะดวกที่สุดคือใช้แอปเรียกรถหรือให้ที่พักช่วยจัดรถให้ ตั้งถนนสายหลักของหมู่บ้านบ่อสร้างเป็นจุดหมาย หากวันนั้นคุณยังอยากแวะหมู่บ้านงานฝีมืออื่น ๆ แถบสันกำแพงด้วย การเหมารถคันหนึ่งแล้วเคลื่อนที่ตามช่วงเวลาจะสบายกว่า ไม่ต้องคอยรถขากลับอยู่ในหมู่บ้านอย่างทรมาน

หากคุณชอบงานฝีมือ ชอบดูว่าของถูกทำขึ้นมาอย่างไร ที่นี่จะทำให้คุณอยู่นานกว่าที่คิด ทั้งถนนเต็มไปด้วยช่างที่กำลังทำงาน คุณนั่งยอง ๆ ดูหน้าแผงได้นาน ไม่มีใครไล่คุณ

ที่นี่ยังเหมาะกับนักเดินทางที่อยากเลี่ยงงานฉลองใหญ่อึกทึก และชอบจังหวะเงียบ ๆ เทศกาลที่นี่ไม่ใช่แบบแสงสีอึกทึก แต่เป็นการทำให้เวลาช้าลง ดูเส้นทีละเส้นที่ลงบนหน้าร่ม พาเพื่อนร่วมทางมาด้วย ต่างคนต่างเลือกร่มที่ชอบสักคัน จะเป็นวันที่สบายมาก

ไฮไลต์หลักคือการจัดแสดงร่มกระดาษและร่มกระดาษสาที่วาดด้วยมือ ช่วงงานยังมีขบวนแห่ด้วย ทั้งถนนแขวนผลงานที่เสร็จแล้ว แดงน้ำเงินสลับกัน ดอกไม้นกเต็มไปหมด เป็นภาพอลังการที่กางงานฝีมือของหมู่บ้านออกมาในคราวเดียว

ที่หาได้ยากกว่านั้นคือกระบวนการทำเกิดขึ้นต่อหน้าคุณ ซี่ร่มเหลาจากไม้ไผ่ หน้าร่มเป็นกระดาษสาทำมือทีละแผ่น ลวดลายล้วนวาดด้วยมือทีละเส้น ผมเคยนั่งยอง ๆ ดูที่แผงหนึ่งอยู่นาน ช่างหญิงสูงวัยคนหนึ่งกำลังร้อยด้ายร่มสีขาว ด้ายเส้นเล็กหลายสิบเส้นไขว้กันระหว่างซี่ไม้ไผ่ เธอไม่มองก็ร้อยเข้าได้ นิ้วมือราวกับมีความทรงจำของตัวเอง

โปรแกรมจริง ๆ เรียบง่ายมาก ยกเวลาให้กับถนนสายหลักนั้น แสงกลางวันเหมาะที่สุดสำหรับดูร่ม แนะนำให้มาช่วงเช้า อาศัยตอนที่สีสดที่สุดค่อย ๆ เดินดู ค่อย ๆ ดูช่างทำร่ม

เรื่องการเดินทาง เหมารถหรือเรียกรถจากเขตเมืองเชียงใหม่มาราวครึ่งชั่วโมง เรื่องที่พัก คนส่วนใหญ่จะเลือกพักในเขตเมืองเชียงใหม่หรือแถบเมืองเก่า ไปกลับบ่อสร้างในวันเดียวก็พอ ไม่จำเป็นต้องไปพักถึงในหมู่บ้าน ค่าใช้จ่ายยืดหยุ่นมาก แค่ดูร่ม ดูกระบวนการทำไม่ต้องเสียเงิน ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับว่าคุณจะถือร่มกลับบ้านหรือไม่

เรื่องว่าต้องจองหรือไม่ ดูร่ม ดูการทำเปิดให้ชมทั้งหมด ไม่ต้องจอง

ได้ บ่อสร้างก็คือหมู่บ้านทำร่ม ที่นั่นมีผลงานสำเร็จให้เลือกมากมาย ตั้งแต่ร่มเล็กขนาดฝ่ามือ ไปจนถึงร่มใหญ่ที่กางออกแล้วมีน้ำหนักทีเดียว

ที่พิเศษกว่านั้นคือ คุณดูการทำและการวาดร่มได้ที่นั่น แม้แต่ขอให้ช่างวาดลายลงบนของของคุณด้วยมือก็ได้ วันนั้นผมเจอช่างที่หลังจากร้อยด้ายเสร็จ ลงน้ำมันแล้ว เธอเงยหน้าถามว่าอยากให้วาดอะไรบนหน้าร่มไหม เธอคิดครู่หนึ่ง แล้ววาดดอกไม้ที่เรียกชื่อไม่ถูกลงบนร่มคันเล็กนั้น หากคุณพกกระเป๋า หมวก หรือของอื่น ๆ มา ก็ขอให้ช่างวาดลงไปให้ได้ นั่นจะเป็นของที่ระลึกหนึ่งเดียวไม่มีซ้ำ

เรื่องการแต่งกาย กลางวันเดือนมกราคมที่เชียงใหม่แห้งและอุ่น หมู่บ้านร่มก็อยู่บนถนนกลางแจ้ง แนะนำให้ใส่เสื้อผ้าเบา ระบายอากาศ เดินสะดวก และกันแดดให้ดี เพราะคุณมีแนวโน้มจะยืนใต้แดดดูช่างทำงานอยู่นาน

เรื่องมารยาท ช่างกำลังทำงานอย่างจริงจัง ไม่ได้แสดง เวลาดูกระบวนการทำเข้าใกล้ได้ ชื่นชมได้ แต่อย่าลืมรักษาระยะอย่างสุภาพ อย่าไปขัดจังหวะมือที่กำลังทำ อยากถ่ายรูปหรืออยากให้ช่างช่วยวาดมือ เอ่ยปากถามสักคำก่อนจะดีกว่า

เรื่องผู้คน ช่วงงานทั้งถนนจะแขวนร่มเต็มและมีคนมารวมตัวกัน อยากถ่ายภาพถนนร่มให้สะอาดตา มาเช้าหน่อยจะสบายกว่า

มองช่างจุ่มสี ข้อมือทรุดลง เส้นหนึ่งก็ลงบนหน้าร่ม จากต้นจนจบไม่สั่นสักครั้ง นั่นไม่ใช่พรสวรรค์ แต่คือหลายสิบปี ท่าเดียวกันนี้ เธอคงทำมาหลายแสนครั้ง จนร่างกายจำได้ดีกว่าสมอง ช่างทั้งถนนเป็นแบบนี้ เงียบ ๆ วาดเวลาทีละเส้น ลงในร่มคันแล้วคันเล่า

ถือร่มที่ยังไม่แห้งคันนั้นเดินออกจากบ่อสร้าง ร่มเบามาก เบาจนแทบไร้น้ำหนัก แต่เส้นเบา ๆ เส้นนั้น เธอใช้เวลาหลายสิบปีกว่าจะวาดได้ลื่นและไม่ต้องออกแรงเพียงนี้ ความเบาบางอย่าง แลกมาด้วยเวลาที่หนักมาก นี่คือคุณค่าที่แท้จริงของเทศกาลร่มบ่อสร้าง มันทำให้คุณได้เห็นงานฝีมืออายุกว่าสองร้อยปี ไม่ใช่ผ่านกระจก แต่กางอยู่ใต้แดด กำลังถูกมือคู่แล้วคู่เล่าทำต่อไป