ยัดนะ กาซาดา ภูเขาโบรโม

ยัดนะ กาซาดาเป็นพิธีดั้งเดิมของชาวเติงเกอร์ (Tengger) ในชวาตะวันออก ประเทศอินโดนีเซีย ผู้ศรัทธานำพืชผล สัตว์เลี้ยง และของถวายต่าง ๆ มาที่ขอบปากปล่องภูเขาไฟโบรโมแล้วโยนลงไป เพื่อแก้บนและขอพรต่อเทพเจ้า

ชาวเติงเกอร์เป็นหนึ่งในไม่กี่กลุ่มในชวาที่ยังนับถือศาสนาฮินดู ตำนานว่านานมาแล้ว มีคู่สามีภรรยาที่แต่งงานมานานแต่ไม่มีลูก อธิษฐานต่อเทพแห่งภูเขา เทพยอมประทานลูกยี่สิบสี่คน โดยมีเงื่อนไขว่าคนที่ยี่สิบห้าต้องถวายให้ภูเขาไฟ สุดท้ายลูกคนเล็กที่สุดก็เดินเข้าไปในปากปล่องจริง ๆ ก่อนจากไปทิ้งคำไว้ว่า ทุกเดือนกาซาดา จงนำผลผลิตที่ดีที่สุดมาถวายเทพ ดังนั้นรุ่นแล้วรุ่นเล่า ชาวเติงเกอร์จึงนำผลผลิตทั้งปีขึ้นภูเขาในวันนี้

ฉะนั้นนี่ไม่ใช่การแสดง แต่เป็นวันแก้บนของคนทั้งเผ่า ที่แก้บนต่อเทพเจ้า ขอความปลอดภัยและการเก็บเกี่ยวที่ดี

ยัดนะ กาซาดา จัดปีละครั้งตามปฏิทินเติงเกอร์ ไม่มีวันที่ตายตัวในปฏิทินสากล ตรงกับ "เดือนกาซาดา (Kasada)" ของปฏิทินเติงเกอร์ เมื่อเทียบเป็นปฏิทินสากลส่วนใหญ่อยู่ราวมิถุนายน–กรกฎาคม แต่วันที่แน่นอนต่างกันในแต่ละปี

วิธีคำนวณคือยึดตามปฏิทินดั้งเดิมของชาวเติงเกอร์เอง ไม่ใช่ปฏิทินตะวันตก จึงต้องเทียบกับประกาศของปีนั้น ๆ ใหม่ทุกปี วันที่แน่นอนให้ยึดตามประกาศทางการ และก่อนออกเดินทางต้องยืนยันอีกครั้ง อย่าใช้วันที่ของปีที่แล้วมาคำนวณปีนี้

พูดอีกอย่าง สิ่งแรกของทริปนี้ไม่ใช่จองตั๋วเครื่องบิน แต่คือยืนยันวันจัดพิธีของปีนั้นก่อน แล้วค่อยย้อนกลับมาจัดกำหนดการช่วงก่อนหลังไม่กี่วัน

สถานที่จัดพิธีคือภูเขาไฟโบรโมในชวาตะวันออก ประเทศอินโดนีเซีย ตั้งอยู่บนที่สูงเติงเกอร์

เส้นทางขึ้นเขาส่วนใหญ่เริ่มจากโปรโบลิงโกหรือมาลัง แล้วขึ้นไปยังที่สูงเติงเกอร์ ตัวพิธีจัดที่ขอบปากปล่อง การจะไปถึงขอบปล่องต้องปีนขึ้นไปตามลาดเถ้าภูเขาไฟ ตอนฟ้ายังไม่สาง ทุกก้าวใต้เท้าจะจมลงในทรายภูเขาไฟละเอียด ลมแรง กลิ่นกำมะถันรุนแรง

จากตีนเขาถึงขอบปากปล่องเป็นช่วงเดินที่ต้องใช้กำลัง โปรดถือว่าเป็นการเดินป่า ไม่ใช่จุดชมวิวที่จอดรถแล้วถึงเลย

ทริปนี้เหมาะกับนักเดินทางที่อยากเห็นพื้นที่ศรัทธาที่แท้จริง ไม่ใช่การแสดงที่ถูกทำเป็นสินค้า ที่ขอบปากปล่องมีผู้ศรัทธาอุ้มไก่ หิ้วตะกร้าผักผลไม้มารวมตัวกัน ไฟฉายคาดหัวไหวทีละดวงในความมืด รออย่างเงียบ ๆ ให้ฟ้าสาง นั่นคือรุ่งสางอันสง่างาม

และยังเหมาะกับคนที่กำลังวังชายังพอไหว ยอมตื่นเช้าปีนเขาในความมืด รุ่งสางบนที่สูงหนาวจัด ลมแรง พื้นเป็นทรายภูเขาไฟนุ่ม ความต้องการในการเคลื่อนไหวไม่น้อย

หากคุณไปกับกลุ่มเพื่อนหรือคู่เดินทาง ช่วงเวลาที่ปีนเขาในความมืดด้วยกัน ดูฟ้าสางที่ขอบปล่องด้วยกัน มักทำให้ต่างฝ่ายจดจำกันได้มากกว่าทิวทัศน์ใด ๆ สำคัญที่สุดคือความเคารพ คุณไปในฐานะผู้เป็นพยานที่เงียบงัน

แกนของทริปคือล็อกวันจัดพิธีของปีนั้นก่อน (ยึดตามประกาศทางการ) แล้วเลือกโปรโบลิงโกหรือมาลังอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นฐานขึ้นเขา จัดที่พักคืนก่อนหน้า แล้ววันรุ่งขึ้นจึงขึ้นเขาในความมืด

การเดินป่ายามรุ่งสางและช่วงปากปล่องแถบโบรโมต้องระวังความปลอดภัยและกำลัง การคำนึงถึงไกด์และการรับส่งของคนในพื้นที่จะอุ่นใจกว่า ที่สูง ทรายภูเขาไฟ และสภาพแวดล้อมที่ขอบปากปล่องล้วนไม่เหมาะกับการบุกเดี่ยว

คุณยังจัดรวมกับชมพระอาทิตย์ขึ้นที่โบรโมและเดินขึ้นปากปล่องได้ การจัดวันพิธีกับกำหนดการชมพระอาทิตย์ขึ้นให้อยู่ในวันใกล้กันจะราบรื่นกว่า ก่อนออกเดินทางต้องยืนยันวันที่ของปีนั้นและสภาพในพื้นที่อีกครั้ง เพราะวันที่เลื่อนทุกปี

สิ่งสำคัญที่สุดข้อหนึ่ง: รุ่งสางบนที่สูงหนาวจัด ต้องแต่งกายหนา แม้ในความทรงจำของคุณอินโดนีเซียจะเป็นเขตร้อน แต่ยามอรุณรุ่งของโบรโมเป็นอีกเรื่อง ลมแทบจะพัดคนปลิวไป ยืนที่ขอบปากปล่องยิ่งหนาว โปรดเตรียมเสื้อคลุมหนาพอ หมวก และถุงมือ

กลิ่นกำมะถันรุนแรง พัดจนลืมตาไม่ขึ้น จากก้นปล่องมีเสียงครืน ๆ ต่ำ ๆ แผ่วมา นี่คือภูเขาไฟที่ยังมีชีวิต ทรายใต้เท้าอุ่น ลึกลงไปกว่านั้นคือตัวภูเขาไฟเอง

ด้านมารยาท โปรดจำว่านี่คือพิธีแก้บนอันสง่างามของชาวเติงเกอร์ รักษาความเงียบ ไม่รบกวนผู้ศรัทธาที่กำลังถวายของ วางตัวเองไว้ในตำแหน่งของผู้เป็นพยาน คนที่มอบชีวิตและผลผลิตให้ภูเขาลูกนี้ ควรได้รับความเคารพเป็นอย่างดี

ฟ้ายังไม่สาง ที่ขอบปากปล่องก็มีคนมารวมกันแล้ว บางคนอุ้มไก่ บางคนหิ้วตะกร้าผักผลไม้ รออย่างเงียบ ๆ ให้ฟ้าสาง

ชาวนาแก่คนหนึ่งยกถุงข้าวขึ้นเหนือหัว พึมพำคำที่ฟังไม่ออกสองสามคำ แล้วเหวี่ยงสุดแรง ถุงข้าวลากผ่านแสงรุ่ง ตกลงในปากปล่องที่พ่นควัน บนหน้าเขาไม่มีความอาลัย กลับสงบ ราวกับกำลังชำระหนี้ที่ตกลงกันไว้นานแล้ว เครื่องถวายถูกโยนเข้าไปทีละชิ้น ไก่ ผักผลไม้ รวงข้าวเป็นมัด หายไปในควันและความลึก

บนผนังด้านในของปากปล่อง ยังมีคนที่ขึ้นมาจากตีนเขา ใช้ตาข่ายและถุงผ้าห้อยตัวเสี่ยงอันตรายอยู่ที่ขอบ หวังรับเครื่องถวายที่ตกลงมา สำหรับพวกเขา นั่นคือสิ่งที่พกพาพรของเทพ

ฟ้าค่อย ๆ สว่าง แสงแผ่มาจากปลายอีกด้านของทะเลทราย ย้อมสีเทาดำทั้งผืนเป็นสีทองจาง ๆ ควันกำมะถันลอยเฉียงไปในลม ชั่วขณะนั้นคุณจะเข้าใจขึ้นมาว่า นี่ไม่ใช่ทิวทัศน์ แต่เป็นสิ่งมีชีวิต ที่มีอารมณ์ ที่ตอบสนอง ที่คนทั้งเผ่ายำเกรงมารุ่นแล้วรุ่นเล่า

มองผลผลิตทั้งปีถูกคืนให้ภูเขาลูกนี้เช่นนี้ คุณจะเข้าใจขึ้นมาทันทีว่า การ "อยู่ด้วยภูเขา" หมายความว่าอย่างไร ไม่ใช่มองภูเขาเป็นทิวทัศน์ แต่มอบชีวิต ผลผลิต และความหวังทั้งปี ให้มันจริง ๆ

ยัดนะ กาซาดาเป็นหนึ่งในพิธีอันเป็นเอกลักษณ์ที่สุดของที่สูงชวาตะวันออก คุณพาภูเขาไฟลูกนั้นไปไม่ได้ แต่รุ่งสางที่ขอบปากปล่องนั้น ที่มองคนอื่นคืนสิ่งที่ดีที่สุดของตนอย่างสมเกียรติ ผมคิดว่าคุณก็จะจำไปอีกนาน