เทศกาลคุนจินางาซากิ

เทศกาลคุนจินางาซากิตรึงวันที่ 7 ถึง 9 ตุลาคมทุกปี เป็นพิธีใหญ่ฤดูใบไม้ร่วงของศาลเจ้าสุวะแห่งนางาซากิ จัดติดต่อกันสามวัน

วันที่ผมไปคือเดือนตุลาคม ขั้นบันไดหินตากแดดมาทั้งวันยังอุ่น ๆ เสียงฆ้องถี่จนฝ่าเท้าคัน การแสดงทั้งสามวันไม่ได้เหมือนกันทุกวัน แต่ละย่านผลัดกันขึ้นเวที ช่วงเวลาก็มีก่อนหลัง ถ้าคุณเลือกได้แค่วันเดียว แนะนำให้ดูให้ชัดก่อนว่าปีนั้นวันไหนจัดการแสดงที่คุณอยากดูที่สุด

แม้ช่วงเทศกาลจะตรึงสามวันนี้ทุกปี แต่กำหนดการละเอียดของแต่ละปียังยึดตามประกาศทางการเป็นหลัก ก่อนออกเดินทางเช็กข้อมูลของปีนั้นสักครั้งจะแน่นอนที่สุด

เวทีหลักอยู่ที่ศาลเจ้าสุวะ นางาซากิ การรำถวายจัดที่ศาลเจ้าสุวะและเวที 'โอโดริบะ' ต่าง ๆ ทั่วเมือง ไม่ได้รวมอยู่ที่จุดเดียว

การเดินทางจริง ๆ ไม่ซับซ้อน จากสถานีนางาซากินั่งรถรางไปย่านศาลเจ้าสุวะก็ถึง นางาซากิเป็นเมืองท่าที่สร้างบนไหล่เขา ตรอกแคบและชัน ขั้นบันไดหินยาว ๆ ของศาลเจ้าสุวะซ่อนอยู่ในเนินเช่นนี้ ถูกเท้านับร้อยปีลูบจนเรียบเงา

เพราะการแสดงกระจายอยู่ที่ศาลเจ้าและโอโดริบะต่าง ๆ ในเมือง การเทียบตำแหน่งและช่วงเวลาของโอโดริบะในปีนั้นไว้ล่วงหน้า จะสบายกว่าไปถึงหน้างานแล้วค่อยตามหารอบการแสดงมาก

ถ้าคุณชอบเทศกาลที่คึกคักแต่มีไออุ่น คุนจิเหมาะมาก วันนั้นผมไปกันทั้งครอบครัว เบียดอยู่ข้างขั้นบันไดหิน ใกล้ ๆ มีชายชราใส่เสื้อฮัปปิ ดึงสูจิบัตรยับ ๆ ออกจากกระเป๋า ชี้ทีละรายการให้หลานวัยราวห้าขวบ พึมพำชื่อแต่ละย่านนักรำเบา ๆ

สีหน้านั้นไม่ใช่คนดูการแสดง แต่เหมือนกำลังส่งต่อบางสิ่งที่ตั้งใจให้สืบจากรุ่นสู่รุ่น สำหรับเพื่อนร่วมทางที่พาผู้ใหญ่หรือเด็กมา บรรยากาศข้ามรุ่นแบบนี้ดีเป็นพิเศษ สำหรับคนที่ชอบเรื่องประวัติศาสตร์และการแลกเปลี่ยนต่างชาติ ที่นี่ยิ่งเป็นประวัติเมืองท่าที่มีชีวิต

ไฮไลต์ตอนโยนขึ้นสูงผู้คนหนาแน่นและเสียงดังตื่นเต้น เพื่อนที่กลัวแออัดเลือกโอโดริบะหรือช่วงเวลาที่โล่งกว่าได้

ตั้งต้นที่สถานีนางาซากิ นั่งรถรางไปย่านศาลเจ้าสุวะ เป็นเส้นทางที่ตรงที่สุด

พอจบการแสดงอย่ารีบไป เดินลงเนินไปเรื่อย ๆ กรอบหน้าต่างต่างชาติกับกระเบื้องหลังคาญี่ปุ่นเบียดกัน แดดเฉียงย้อมขั้นบันไดหินเป็นสีทองอ่อน ทะเลไกล ๆ รับแสงสุดท้ายของวัน กลิ่นเค็มลอยขึ้นมาตามลมเป็นระลอก การปล่อยให้เสียงกลองที่ยังก้องในตัวค่อย ๆ จางไป ก็เป็นส่วนหนึ่งของนางาซากิคุนจิอยู่แล้ว

การแสดงกระจายอยู่หลายโอโดริบะ ตอนวางเส้นทางลองเรียงรอบที่อยากดูไว้ตามลำดับ เผื่อช่วงเดินขึ้นเนินดูทิวทัศน์ถนนไว้บ้าง

วางที่พักไว้แถวสถานีนางาซากิหรือตามแนวรถรางในเมือง ไปกลับศาลเจ้าสุวะและโอโดริบะต่าง ๆ ก็สะดวก

นางาซากิสร้างเลียบเขา เลือกที่พักในย่านที่รถรางไปถึงโดยตรง จะช่วยประหยัดแรงปีนขึ้นลงในตรอกชัน ดูไฮไลต์รอบกลางคืนเสร็จก็กลับสะดวก

ช่วงเทศกาลเป็นงานใหญ่ของนางาซากิในรอบปี ทั้งที่พักและการเดินทางจะตึงกว่าวันปกติ ยิ่งจัดเร็วยิ่งสบาย สถานการณ์การจองที่แน่นอนยังยึดตามประกาศของทางการและผู้ประกอบการแต่ละรายเป็นหลัก

ค่าใช้จ่ายของคุนจิ หลัก ๆ ขึ้นอยู่กับว่าคุณต้องการที่นั่งชมแบบเสียเงินหรือไม่ การรำถวายจัดที่ศาลเจ้าสุวะและโอโดริบะต่าง ๆ ในเมือง บางที่นั่งชมต้องซื้อบัตรล่วงหน้า ส่วนริมถนนและบางพื้นที่ก็ยืนชมไปกับผู้คนได้

พูดอีกอย่าง ถ้าแค่ยืนแถวโอโดริบะตามผู้คนดูระบำมังกร คาวาบูเนะ และไฮไลต์ งบก็ค่อนข้างยืดหยุ่น ถ้าอยากได้ที่นั่งประจำ ดูแบบสบาย ๆ ก็คิดค่าบัตรที่นั่งชมเข้าไปด้วย

ราคาบัตรและวิธีเปิดขายของแต่ละประเภทที่นั่งอาจปรับทุกปี โปรดยึดตามประกาศทางการของปีนั้นเป็นหลัก

ต้องระวังไว้ บางที่นั่งชมต้องซื้อบัตรล่วงหน้า

การรำถวายจัดที่ศาลเจ้าสุวะและเวที 'โอโดริบะ' ต่าง ๆ ในเมือง บางที่นั่งใช้วิธีขายบัตรล่วงหน้า ถ้าอยากได้ที่ดี ๆ ดูระบำมังกรหรือไฮไลต์ตอนโยนขึ้นสูง ควรเช็กการจัดการขายบัตรของปีนั้นล่วงหน้า อย่ารอไปถามหน้างาน

เพราะเวลาเปิดขาย จำนวนที่นั่ง และช่องทางซื้อบัตรแต่ละปีไม่เหมือนกัน ส่วนนี้ยึดตามประกาศทางการปลอดภัยที่สุด แนะนำให้ใส่ไว้เป็นรายการแรกในเช็กลิสต์ก่อนเดินทาง

รู้จักการแสดงก่อน ดูแล้วจะยิ่งได้อรรถรส การแสดงของคุนจิเรียกว่า 'โฮโนโอโดริ' แต่ละย่านนักรำผลัดกันรับหน้าที่ เจ็ดปีถึงเวียนมาครั้ง แต่ละย่านจึงถือปีที่เวียนมาถึงตนเป็นงานใหญ่

นอกจาก 'จาโอโดริ' ระบำมังกรที่ดังที่สุด คนสิบคนถือไม้ไผ่ส่งให้มังกรยาวม้วนตัวไล่ตามไข่มุกสีทอง ยังมี 'คาวาบูเนะ' เรือไม้ทั้งลำหมุนกลางลาน และไฮไลต์ที่เรียกว่า 'ค็อกโคเดโช' โยนเกี้ยวพร้อมคนขึ้นกลางอากาศแล้วรับด้วยมือเดียว

ตอนไฮไลต์ คนหลายพันบนลานนับถอยหลังเป็นหนึ่งเดียว แล้วเปล่งเสียงนั้นออกมาจากก้นคอ จนพื้นสั่นสะเทือน ผู้คนจะหนาแน่นที่สุดตอนนี้ ขอให้ยืนให้มั่น ระวังขั้นบันไดหินที่สูงต่ำใต้เท้า นี่คือการรำถวายที่ชาวเมืองท้องถิ่นสืบทอดกันมาหลายรุ่น เวลาดูมีความเคารพต่อท้องถิ่นสักหน่อย ประสบการณ์จะลึกซึ้งขึ้น

คำตอบซ่อนอยู่ในชาติกำเนิดของเมืองนางาซากิเอง ตลอดสองศตวรรษกว่าที่ญี่ปุ่นปิดประเทศสมัยเอโดะ นางาซากิคือท่าเรือเดียวที่เปิดค้าขายกับโลก ชาวดัตช์อยู่บนเกาะเดจิมะ พ่อค้าจีนอยู่ในย่านของตน ทั้งเมืองเป็นหน้าต่างบานเดียวของญี่ปุ่นในเวลานั้นที่หายใจรับโลกภายนอกได้โดยตรง

เทศกาลที่นี่จึงไม่เหมือนที่ใด ระบำมังกรนั้นถูกชาวจีนสอนให้ชาวเมืองด้วยมือเมื่อสองร้อยกว่าปีก่อน เงาของโปรตุเกส ฮอลแลนด์ และจีน ยังคงอยู่ในจังหวะก้าวของระบำถวาย ทั้งที่เป็นเทศกาลญี่ปุ่นแท้ ๆ แต่กลับเหมือนก้าวเข้าไปในงานวัดทางจีนตอนใต้ ควันดินปืนกับธูปลอยอยู่ในอากาศ ความรู้สึกขัดแย้งนี้แหละ คือเสียงสะท้อนของประวัติเมืองท่าค้าขายของนางาซากิ

เพราะมันย่อภาพการที่ท่าเรือหนึ่งดูดซับโลกแล้วบ่มให้เป็นตัวเอง ไว้ในเสียงฆ้องกลองสามวัน การรำถวายอย่างระบำมังกรที่ผสานอิทธิพลจีน ดัตช์ และต่างชาติอื่น ๆ คือวัฒนธรรมผสานตะวันออก-ตะวันตกของนางาซากิคุนจิที่หาดูที่อื่นไม่ได้

พอมังกรรำจบ ก็ถูกเก็บเข้ากล่อง ต้องรออีกเจ็ดปีกว่าจะออกมา เสียงฆ้องพาไปไม่ได้ มังกรที่บิดตัวในแดดก็พาไปไม่ได้ แต่การที่ท่าเรือหนึ่งกลืนทั้งโลกเข้ามา แล้วค่อย ๆ บ่มให้เป็นตัวของมันเอง พอได้เห็นสักครั้งก็ไม่ลืม

ผมคิดว่าอีกหลายปีต่อมา พอพูดถึงนางาซากิ สิ่งแรกที่ครอบครัวเรานึกถึงไม่ใช่ทิวทัศน์ใด แต่คือมังกรที่ม้วนตัวตัวนั้น กับเสียงฆ้องกลองทั้งเมืองที่อบกลิ่นทะเล ถ้าคุณก็อยากได้ความทรงจำแบบนี้ นางาซากิในเดือนตุลาคม คุ้มค่าที่จะกันสามวันไว้ให้มันโดยเฉพาะ