พิธีนาโงชิ โนะ ฮาราเอะ

นาโงชิ โนะ ฮาราเอะส่วนใหญ่จัดในปลายเดือนมิถุนายน โดยเฉพาะวันที่ 30 มิถุนายน พอดีครึ่งปีผ่านไป คนญี่ปุ่นเชื่อว่าความอ่อนล้า เคราะห์ร้าย และความผิดเล็ก ๆ ที่สะสมโดยไม่รู้ตัวตลอดหกเดือนนี้ ชำระล้างให้หมดได้ในวันนี้ แล้วก้าวเข้าสู่ครึ่งหลังอย่างสะอาด

เวลาของแต่ละศาลเจ้าต่างกันเล็กน้อย ไม่มีวันที่แน่นอนเป็นมาตรฐานทั่วประเทศ หากคุณตั้งใจจะไปสักครั้งเพื่อพิธีนี้โดยเฉพาะ ผมแนะนำให้เช็กประกาศของศาลเจ้านั้นในปีนั้นก่อน ยึดตามประกาศทางการ แล้วจึงจัดแผนการเดินทางก่อนหลัง ตัวผมเองมีนิสัยเว้นสุดสัปดาห์สุดท้ายของเดือนมิถุนายนไว้ ไม่ว่าจะตรงกับวันไหน ก็ยังทันไปลอดวงหญ้า

นาโงชิ โนะ ฮาราเอะไม่ใช่กิจกรรมเฉพาะของศาลเจ้าใดศาลเจ้าหนึ่ง แต่เป็นพิธีดั้งเดิมที่ศาลเจ้าทั่วญี่ปุ่นจัดกันทั่วไป ศาลเจ้าหลายแห่งจะตั้งห่วงหญ้า 'ชิโนวะ' ในปลายมิถุนายนให้ผู้คนลอดผ่าน ซึ่งศาลเจ้าในเกียวโตพบบ่อยเป็นพิเศษ

ดังนั้นคุณไม่จำเป็นต้องไล่ตามชื่อสถานที่ใดสถานที่หนึ่ง หากอยู่ญี่ปุ่นในปลายมิถุนายน เวลาผ่านศาลเจ้าลองสังเกตใต้เสาโทริอิ ถ้าเห็นวงที่สูงกว่าคน มัดจากหญ้าที่เพิ่งตัดมา นั่นแหละใช่เลย มันมักตั้งอยู่ที่ทางเข้าทางเดินสู่ศาลเจ้า เงียบ ๆ รอให้ผู้คนเดินลอดผ่าน

การลอดห่วงชิโนวะ (ชิโนวะ คุงุริ) คือหัวใจของทั้งพิธี วิธีทำคือตามคำแนะนำของศาลเจ้า เดินเป็นรูปเลขแปดซ้ายขวาลอดผ่านวงหญ้า มักเป็นซ้าย ขวา ซ้ายอีกครั้ง วาดเป็นเลขแปดที่วางตะแคง

ท่าทางง่ายมาก เดินไปถึงหน้าวง หยุด ค้อมเบา ๆ แล้วลอดผ่านไปตามลำดับ สื่อถึงการทิ้งมลทินที่สะสมมาครึ่งปีไว้ข้างหลัง ป้ายของแต่ละศาลเจ้าอาจวาดต่างกันเล็กน้อย แค่ทำตามภาพประกอบในที่นั้นก็พอ ไม่ต้องกลัวทำผิด คนข้างหน้าเดินอย่างไร เดินตามก็ได้

บางศาลเจ้าจะยื่นกระดาษรูปคนบาง ๆ ให้ เขียนชื่อลงไป เป่าลมหายใจใส่ แล้วลูบเบา ๆ ไปตามตัว ย้ายสิ่งไม่สะอาดลงในกระดาษ คืนให้ศาลเจ้า หลังจากนั้นจะมีการนำไปลอยน้ำหรือเผาให้แทน

ท่าทางเบามาก เบาจนชวนสงสัยว่าได้ผลไหม แต่ทำเสร็จแล้วอกก็โล่งขึ้นจริง ๆ นิดหนึ่ง บางทีจุดสำคัญไม่เคยอยู่ที่กระดาษ แต่อยู่ที่การยอมหยุด และยอมรับว่าตัวเองก็เหนื่อยเหมือนกัน ถ้าคุณยินดี ก้าวเล็ก ๆ นี้จริง ๆ แล้วใช้เวลามากกว่าการลอดวงหญ้าเสียอีก และก็คุ้มค่ากว่าด้วย

มันไม่คึกคักเหมือนเทศกาล ไม่มีฆ้องกลอง ไม่มีความอึกทึกของฝูงชน ทั้งเรื่องเงียบราวกับคำพูดเบา ๆ ที่บอกกับใครบางคน จึงเหมาะเป็นพิเศษกับคนที่อยากหลีกความอึกทึก ชอบช่วงเวลาเงียบ ๆ

ตอนผมยืนรอในแถว ข้างหน้าเป็นผู้หญิงท่าทางพนักงานออฟฟิศ เสื้อสูทพาดแขน เพิ่งเลิกงาน เธอเขียนบนกระดาษรูปคนอยู่นาน นานกว่าใคร แล้วเป่าลมยาวหนึ่งครั้งใส่มัน ไหล่ทรุดลงเห็นได้ชัด ก่อนจะยืดกลับ ถ้าคุณกับคนข้าง ๆ กำลังแบกบางอย่างของครึ่งปีแรก อยากหาที่วางมันลงเบา ๆ ที่นี่พอดีเลย สองคนลอดวงหญ้าทีละคน ไม่ต้องพูด ความเข้าใจกันนั้นก็อยู่ตรงนั้นเอง

เพราะศาลเจ้าทุกที่อาจจัดได้ การเดินทางจริง ๆ จึงยืดหยุ่นมาก ไม่ต้องวางเส้นทางเฉพาะเพื่อมันโดยตรง วิธีที่ประหยัดแรงที่สุดคือผนวกมันเข้ากับแผนเดือนมิถุนายนเดิมของคุณ กลางวันเที่ยวเมือง ตอนเย็นแวะไปศาลเจ้าใกล้ ๆ ระหว่างทาง

ศาลเจ้าในเกียวโตพบบ่อยเป็นพิเศษ หากคุณจะอยู่เกียวโตอยู่แล้ว แทบไม่ต้องจัดอะไรเป็นพิเศษ เดินเล่นไปก็เจอ การบ้านอย่างเดียวก่อนไปคือเช็กว่าศาลเจ้านั้นในปีนั้นตั้งห่วงชิโนวะไหม และจัดในช่วงเวลาคร่าว ๆ เมื่อไร ยึดตามประกาศทางการ ส่วนวันและสถานที่ที่แน่นอน อย่าเดาจากความทรงจำ ยึดตามประกาศในที่นั้นปลอดภัยที่สุด

นาโงชิ โนะ ฮาราเอะเองนั้นไม่ต้องใช้บัตรเข้าชม การลอดห่วงชิโนวะ การรับกระดาษรูปคน ส่วนใหญ่เป็นการร่วมแบบอิสระ ตามแต่ศรัทธา แทบไม่ก่อให้เกิดค่าใช้จ่ายใด ค่าใช้จ่ายจริง ๆ ยังคงตกอยู่ที่การเดินทางและที่พักเดิมของทริปนั้น

ที่พักไม่จำเป็นต้องเลือกข้างศาลเจ้าโดยเฉพาะ เลือกจุดในเมืองที่สะดวกกับแผนกลางวันของคุณ ตอนเย็นค่อยเดินไปก็พอ คำแนะนำของผมคือเก็บงบไว้ให้การ 'กิน' ออกจากศาลเจ้าแล้วอย่ารีบไป ขนมญี่ปุ่นปากซอยคุ้มค่าที่จะนั่งลงค่อย ๆ เพลิดเพลิน

ออกจากศาลเจ้า ร้านขนมปากซอยจะวาง'มินะซึกิ' ขนมอุอิโระสีขาวใต้ชั้นถั่วแดง ตัดเป็นสามเหลี่ยม บางศาลเจ้าก็จะแจกขนมนี้ให้เข้ากับโอกาสในวันนั้นด้วย

ว่ากันว่าสามเหลี่ยมเลียนแบบก้อนน้ำแข็ง ส่วนถั่วแดงไว้ปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย เป็นรสชาติที่เป็นของฤดูกาลนี้โดยเฉพาะ ซื้อมาชิ้นหนึ่ง นั่งกินช้า ๆ บนม้านั่งหน้าร้าน รสหวานจาง ๆ เย็น ๆ ละลายบนปลายลิ้น ครึ่งปีก็ผ่านไปเช่นนี้ ความเย็นคำนี้คือบทปิดท้ายของพิธีที่เป็นชีวิตประจำวันที่สุด และอ่อนโยนที่สุด

มารยาทการลอดห่วงชิโนวะเรียบง่ายมาก เดินไปถึงหน้าวงให้ค้อมเบา ๆ ก่อน แล้วจึงลอดเป็นรูปเลขแปดตามคำแนะนำของศาลเจ้า ระหว่างนั้นรักษาความเงียบ รอบวงหญ้ามักเงียบมาก มีเพียงเสียงหญ้าที่ลมพัดไหวซู่ ๆ กับเสียงกระดิ่งคางุระใสแผ่ว ๆ หนึ่งสองครั้งแต่ไกล ดังนั้นการไม่ส่งเสียงดังคือความเข้าใจกันพื้นฐานที่สุดที่นี่

ด้านฝูงชน นาโงชิ โนะ ฮาราเอะนั้นเรียบง่ายอยู่แล้ว ไม่ค่อยแออัดแบบเทศกาล แต่หากเป็นศาลเจ้าชื่อดังในเกียวโต แล้วตรงกับวันที่ 30 มิถุนายนพอดี ตอนเย็นก็ยังอาจมีแถวให้ต่อคิว เผื่อความอดทนไว้สักหน่อยก็พอ

ด้านการแต่งกาย ไม่มีกฎตายตัว เสื้อผ้าสะอาดเรียบร้อยทั่วไปก็เพียงพอ ปลายมิถุนายนไออบเพิ่งตั้งตัว อากาศอุ้มความชื้นแรกของฤดูร้อน ใส่อะไรที่ระบายอากาศได้ดีจะสบายกว่า เวลาลอดวงหญ้า หญ้าจะเสียดสีแขน แห้งและคันนิด ๆ นั่นคือสัมผัสที่จริงแท้มากของพิธีนี้

เพราะมันคือพิธีเล็ก ๆ ของการเริ่มใหม่ ที่ไม่ต้องมีเหตุผลใด คนญี่ปุ่นทำเรื่อง 'ชำระครึ่งปี' นี้อย่างเงียบ ๆ และเป็นชีวิตประจำวันเช่นนี้ ไม่มีพิธีรีตองอลังการ มีเพียงวงหญ้าหนึ่งวง กระดาษบาง ๆ หนึ่งแผ่น ขนมรูปสามเหลี่ยมหนึ่งชิ้น

คุณค่าของมันไม่ได้อยู่ที่ความยิ่งใหญ่ แต่อยู่ที่ท่าทีของการ 'ยอมหยุด' ยอมรับว่าตัวเองเหนื่อย ยอมรับว่าครึ่งปีแรกได้ทิ้งบางอย่างไว้จริง ๆ แล้วค่อย ๆ วางมันลง ชั่วขณะที่ลอดวงหญ้า ปลายจมูกแล่นผ่านกลิ่นหญ้าที่เข้มขึ้น คุณจะเข้าใจว่าวัฒนธรรมชำระมลทินนี้ชะล้างไปจริง ๆ นั้น บางทีคือน้ำหนักในใจ

วงหญ้านั้นพาไปไม่ได้ แต่ชั่วขณะที่ลอดผ่านมัน ผมคิดว่าคุณก็จะเข้าใจ เหมือนได้ทิ้งบางอย่างไว้ข้างหลังจริง ๆ